B΄ Ελληνικός αποικισμός

Εικ. 1 Προσωπείο του Αγαμέμνονα

Η παρακμή του μυκηναϊκού πολιτισμού (εικ. 1) συνοδεύτηκε από εκτεταμένες καταστροφές. Το μυκηναϊκό μεγαλείο αντικαθίσταται από ένα συνονθύλευμα μικρών κρατών με διαφορετικό βαθμό ευμάρειας και μεταναστευτικά ρεύματα δημιουργούν καινούργιους οικισμούς πέρα από τα όρια του τότε ελληνικού κόσμου. Η Κύπρος, οι Κυκλάδες, τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου και τα μικρασιατικά παράλια είναι οι βασικοί προορισμοί. Με εξαίρεση τη Μίλητο, οι άλλοι αποικισμοί στην περιοχή γίνονται μετά την πτώση της αυτοκρατορίας των Χετταίων (περί τα 1190 π.Χ.). Η παρακμή και η δημογραφική αραίωση είναι τα χαρακτηριστικά της εποχής. Η ηπειρωτική Ελλάδα έχασε μέχρι και τα τρία τέταρτα του πληθυσμού.

Κατά την πρώιμη γεωμετρική περίοδο (8^ος -7^ος αιώνας π.Χ.) παρατηρείται η επικράτηση της αγροτικής οικονομίας. Ο πληθυσμός αυξάνεται θεαματικά. Η εκτίμηση αυτή βασίζεται σε ταφικά κυρίως ευρήματα. Ο αρχαιολόγος I. Morris εισάγει την υπόθεση, ότι ίσως αυτή η αύξηση των τάφων δεν οφείλεται σε πληθυσμιακή αύξηση, αλλά στο δικαίωμα τάφου σε μεγαλύτερο τμήμα του πληθυσμού. Ωστόσο η πληθυσμιακή αύξηση τεκμηριώνεται και από άλλους δείκτες

Εικ. 2 Δελφοί

Δημιουργούνται μεγάλοι τόποι λατρείας (εικ. 2)  και αναπτύσσονται κάποια θρησκευτικά κέντρα, που μάλιστα, δεν έχουν μόνο τοπικό χαρακτήρα, αλλά είναι προσκυνήματα, τα οποία επισκέπτονται πιστοί από πολλές και μακρινές περιοχές. Παλαιοί τάφοι των «αρχαίων νεκρών» δέχονται θυσίες και αφιερώματα. Ίσως θεωρούνται οι παλαιοί ήρωες, και συνεπώς, με την λατρεία τους, οι τότε κάτοικοι θεμελιώνουν ιστορικά δικαιώματα πάνω στη γη. Η γραφή διαδίδεται στον πληθυσμό, το ελληνικό αλφάβητο υιοθετείται. Τα ελληνικά φύλλα απλώνονται. Ο αποικισμός των μικρασιατικών παραλίων οδηγεί στην επικράτηση του ελληνικού στοιχείου στην περιοχή. Ιωνικά κυρίως φύλλα ιδρύουν τον 8^ο αιώνα το «Πανιώνιον», μια θρησκευτική ένωση πόλεων, ενώ δωρικά ιδρύουν στο νοτιοανατολικό Αιγαίο το «Τριόπιον». Η κοινωνική οργάνωση αντανακλούσε και στην οικονομία, η οποία κινείτο γύρω από τον οίκο. Το εμπόριο βρίσκεται κυρίως στα χέρια των Φοινίκων, ενώ στους Έλληνες περιορίζεται στην ανεύρεση δούλων ή μεταλλευμάτων.