Λαός και ηγετικές ομάδες στην προεπαναστατική Ελλάδα

Ο 18^ος αιώνας επιφύλασσε κάποιες 

Εικ. 1 Χάρτης του 1812 

αλλαγές για τα νότια και ανατολικά βαλκάνια. Οι ρωσοτουρκικοί πόλεμοι έφεραν την Ρωσία στη θέση της προστάτιδας δύναμης των ορθοδόξων, επίσημα πλέον το 1774 με τη συνθήκη του Κιουτσούκ Καϊναρτζή. Τότε οι παραδουνάβιες περιοχές απέκτησαν μια σχετική αυτονομία από την Οθωμανική αυτοκρατορία και ο ελληνικός στόλος γνώρισε τεράστια άνθηση. Στους Έλληνες, που μετά τα Ορλωφικά το 1770 υπέστησαν τρομακτικές διώξεις, έφτασαν οι κλυδωνισμοί της γαλλικής επανάστασης και ξύπνησαν για τα καλά μέσα τους το όραμα της απελευθέρωσης. Η ανάγκη της Οθωμανικής εξουσίας να διοικήσει τις κατακτημένες βαλκανικές περιοχές την ανάγκασε να συνεργαστεί με τον ντόπιο πληθυσμό. Στον ελλαδικό χώρο  έδρασαν ηγετικές ομάδες στην εκκλησία, τη διοίκηση, τη φορολογία και τη δημόσια ασφάλεια. Πλάι τους ο απλός λαός βίωνε την καταπίεση όχι μόνο από τον κατακτητή, αλλά κι από αυτές τις ομάδες.

Λίγο πριν το 1800 μόνο το 15% από τους 1.900.000 Έλληνες ζούσε στις πόλεις. Η Μακεδονία είχε πληθυσμό 700.000 κατοίκους, η Θεσσαλία 300.000, η Ήπειρος 400.000, η Στερεά 200.000 (η Αττική λιγότερους από 20.000), η Πελοπόννησος 300.000. Εκτός από κάποιες γαίες, που ο Σουλτάνος είχε απονείμει  σε κάποιους σαν ανταπόδοση για τις υπηρεσίες τους, οι άλλες περιοχές αποδίδονταν προς εκμετάλλευση σε άτομα, τα οποία πλειοδοτούσαν σε οικονομικές προσφορές προς την Πύλη. Στα πεδινά οι ιδιοκτησίες ανήκαν σε τσιφλικάδες που παραχωρούσαν τη γη σε αγρότες κρατώντας για τον εαυτό τους ένα πολύ σημαντικό μέρος της σοδειάς. Στα ορεινά υπήρχαν μόνο μικροϊδιοκτησίες που παρήγαγαν μικρές σοδειές. Οι φόροι ήταν κυρίως η δεκάτη, το χαράτσι (που πλήρωναν οι μη μουσουλμάνοι) κι ο στρεμματικός φόρος. Δεν πλήρωναν όλες οι ιδιοκτησίες όμως τον ίδιο φόρο. Ορισμένες εκτάσεις (τιμάρια) δίνονταν σε σπαχήδες που τα εκμεταλλεύονταν ή τα υπενοικίαζαν ή σε εκκλησιαστικά ιδρύματα (βακούφια).

Το πλαίσιο εξουσίας του Βυζαντινού Αυτοκράτορα

Εικ. 1 Βύζαντας

Τον 7^ο π.Χ. αιώνα το μαντείο των Δελφών συμβούλευσε τους Μεγαρείς να αποικήσουν τη χώρα των τυφλών. Καθώς περνούσαν από ένα τριγωνικό ακρωτήρι στο Βόσπορο, θεώρησαν, ότι οι κάτοικοι της απέναντι Χαλκηδόνας ήταν οι τυφλοί, που ανέφερε το μαντείο, μια και αυτό το ακρωτήρι ήταν τόσο όμορφο, που μόνο κάποιοι τυφλοί δεν θα το επέλεγαν για τόπο εποικισμού. Σε αυτό το μικρό ακρωτήρι κτίστηκε το Βυζάντιο, όπου χίλια χρόνια μετά ο  Μεγάλος Κωνσταντίνος θα μετέφερε την πρωτεύουσα της πανίσχυρης ρωμαϊκής αυτοκρατορίας.

Εικ.2 Μέγας Κωνσταντίνος

Ο Κωνσταντίνος ο Μέγας, που από το 321 μετατοπιζόταν σταδιακά προς τον Χριστιανισμό, μετέφερε την πρωτεύουσα της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας στην Κωνσταντινούπολη, γεγονός που εκτός από τις στρατηγικές ανάγκες που ικανοποιούσε, ήταν και η απαγκίστρωση της αυτοκρατορίας από το ειδωλολατρικό παρελθόν και η πρόσδεσή της σε μια νέα θρησκεία. Έτσι, αυτή η  πολυεθνοτική κοινότητα ενοποιήθηκε βασιζόμενη στη χριστιανική θρησκεία, αλλά και αργότερα την ελληνική γλώσσα.  Εδώ λοιπόν, στη νέα πόλη, πιστευόταν, ότι η Θεία πρόνοια συγκέντρωσε την ελληνική φιλοσοφία και γλώσσα, τη ρωμαϊκή διοίκηση, ισχύ και νομική παρακαταθήκη, υπό την σκέπη της χριστιανικής ηθικής, και σαν σύνολο, όλα αυτά, θα αποτελούσαν το εργαλείο διάδοσης της χριστιανικής αλήθειας.

Το γλωσσικό ζήτημα

Στην κλασσική Ελλάδα η ελληνική γλώσσα ήταν στοιχείο που σήμαινε πολιτιστική ανωτερότητα. Ο όρος «Βάρβαρος», που απέδιδε το ακατάληπτο των ξένων γλωσσών, περιόριζε τους ξένους σε μια αρνητική μερικότητα, από την οποία, χωρίς τη χρήση της ελληνικής γλώσσας, δεν θα μπορούσαν να ξεφύγουν. Η επέκταση του Ελληνισμού μέσω των κατακτήσεων του Μεγάλου Αλεξάνδρου έκανε την ελληνική γλώσσα να ομιλείτο σε έναν τεράστιο γεωγραφικό χώρο, από την κεντρική Μεσόγειο μέχρι τη Βακτριανή. Ωστόσο, επειδή χρησιμοποιείτο και στις εμπορικές συναλλαγές, στη λογοτεχνία, στη διπλωματία, στην επιστήμη και αλλού, από ένα ανομοιογενές πληθυσμιακό σύνολο και σε πολλές και απομακρυσμένες περιοχές, πήρε μια νέα απλοποιημένη μορφή, που σήμερα ονομάζουμε ελληνιστική κοινή, αφήνοντας την αττική διάλεκτο να έχει τη θέση μιας διοικητικής μόνο γλώσσας. 

Μέγας Αλέξανδρος

Η ελληνιστική κοινή δεν θα μείνει ένα προφορικό ιδίωμα, αλλά θα επικρατήσει και στον γραπτό λόγο, χωρίς όμως να είναι ίδια σε όλη την γεωγραφική περιοχή όπου ομιλείτο. Η διαμόρφωση και η εδραίωση της κοινής είναι ένα κομβικό σημείο, όπου η πολυμορφία των αρχαίων ελληνικών διαλέκτων συνενώθηκε σε μια κοινή, πιο απλή γλώσσα και οριοθέτησε το πλαίσιο, μέσα στο οποίο διαμορφώθηκε και η νέα ελληνική γλώσσα. Οι σημαντικότερες αλλαγές από την αττική διάλεκτο αφορούν τη φωνολογία, τη μορφολογία και η σύνταξη ενώ κάποιες λέξεις αλλάζουν ή απορρίπτονται. Τον 2^ο π.Χ. αιώνα ο Αρίσταρχος από τη Σαμοθράκη επινοεί τον τονισμό των λέξεων και τα σημεία στίξης.
Η οικουμενικότητα αυτής της ελληνιστικής κοινής από τη μία και η ρωμαϊκή κατάκτηση αργότερα από την άλλη, άμβλυναν το απλουστευτικό σχήμα του ανώτερου Έλληνα και του κατώτερου Βαρβάρου. Σε αυτή την κοινή γλώσσα εξάλλου συγγράφουν φιλόσοφοι, ιστορικοί, επιστήμονες. Η ρωμαϊκή κατάκτηση δεν επέβαλε τα λατινικά. Σε όλο το ανατολικό τμήμα της αυτοκρατορίας τα ελληνικά επικρατούσαν. Η πλειοψηφία των μορφωμένων και φιλόδοξων ρωμαίων θέλγονταν από την ελληνομάθεια και πολύ συχνά ήταν δίγλωσσοι. Από τον 3^ο π.Χ. αιώνα πλήθος παιδαγωγών μορφώνουν τους γόνους των πλούσιων ρωμαίων. Επίσης και το πλήθος των απλών ανθρώπων καταλάβαινε αρκετά από την ελληνιστική κοινή. Το πλήθος των αιχμαλώτων δούλων από τις ανατολικές επαρχίες, που γνώριζαν την ελληνική, διέδωσαν τη γλώσσα τους. Στις ανατολικές περιοχές η λατινική γλώσσα δεν διαδίδεται στον ίδιο βαθμό. Πολλοί λίγοι μιλούν λατινικά. Έτσι ακόμα και οι άνθρωποι που έφταναν εκεί υφίσταντο ένα γλωσσικό εξελληνισμό.

Τα πολιτιστικά πρωτεία κατακτώνται σταδιακά από ανατολικότερες περιοχές όπως η Ρόδος , η Σμύρνη και η Έφεσος. Εδώ, η μόδα του ασιανισμού, μια προσπάθεια μίμησης του ρητορικού λόγου της κλασσικής περιόδου, με τη χρήση όμως της κοινής γλώσσας, με στοιχεία εντυπωσιασμού, χωρίς όμως να αποτελεί λόγο πρόσφορο για στοχασμό ή ανάλυση, θεωρήθηκε από πλήθος διανοητών ως πνευματική παρακμή.

Τα Eυαγγελικά (Νοέμβριος 1901)

Το 1901 οι εντάσεις στην ελληνική κοινωνία δεν ήταν μικρές. Πριν από 4 χρόνια η μεγάλη ιδέα, ο πόθος για απελευθέρωση των χαμένων πατρίδων, είχε πληγεί από την ολοκληρωτική ήττα του 1897. Παρόμοιους πόθους για τη μακεδονική γη  δεν είχαν μόνο οι Έλληνες, αλλά και οι Βούλγαροι και οι Σλάβοι, μια και αυτή φαινόταν ότι θα χαθεί από τον έλεγχο της παραπαίουσας Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Έτσι λοιπόν το εθνικό όνειρο ξύπναγε ξανά, έχοντας όμως εναντίον του νέους ανταγωνιστές.

Στην κορύφωση της έντασης ήταν και το γλωσσικό ζήτημα. Ένα ζήτημα ζωντανό για σχεδόν 2000 χρόνια, που δεν ήθελε απλά τη γλώσσα να είναι μέσο επικοινωνίας, αλλά την εξύψωνε σε θέση ιερή.  Η γλώσσα δεν συνέδεε  μόνο το σύγχρονο έθνος, αλλά επιβεβαίωνε και την εθνική συνέχεια από την ένδοξη αρχαιότητα μέχρι τότε.

Εικ.1 εφημερίδα "Ακρόπολη" 9/9/1901

Στις 9 Σεπτεμβρίου του 1901 η εφημερίδα «Ακρόπολη» αναγγέλλει ότι θα δημοσιεύσει σε συνέχειες  το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο,  σε μετάφραση στη δημοτική από τον Α. Πάλλη (Εικ.1). 

Αυτή δεν ήταν η πρώτη φορά που μεταφράστηκε κάποιο ιερό κείμενο στη δημώδη γλώσσα. Ο καθηγητής θεολογίας Φ. Παπαδόπουλος το είχε επιχειρήσει παλαιότερα εκδίδοντας σε περιορισμένα αντίτυπα ένα σχετικό βιβλίο. 

Όμως τώρα αυτή η μετάφραση δεν πέρασε απαρατήρητη και συγκέντρωσε την κριτική των άλλων εφημερίδων.

Εικ.2 Εφημερίδα "Εμπρός" 18/9/1901

Αρχικά οι αντιδράσεις είναι αναιμικές. Στις 18 Σεπτεμβρίου η εφημερίδα «Εμπρός» γράφει: «...Και ταύτα εν ονόματι της ελευθερίας της συνειδήσεως. Εν ονόματι της ελευθερίας δύνανται να διαπράττωνται εγκλήματα, αλλ΄υπό τον όρον να μην απευθύνονται κατ΄ατόμων, αλλά καθ΄ολοκλήρου κοινωνίας, καθ΄ολοκλήρου έθνους, κατά της πατρίδος, κατά της θρησκείας, κατά της γλώσσης. Διά τούτο βλέπομεν απαθώς το ανοσιούργημα το οποίον από τινος χρόνου τελείται εις τας στήλας μιας αθηναικής εφημερίδος κατά της θρησκείας και κατά της καλαισθησίας, διά της δημοσιεύσεως μια βαναύσου, μια αυτοχρήμα βαρβάρου μεταφράσεως του Ευαγγελίου» (Εικ. 2). 

Λίγα και μικρά σχόλια ή γελοιογραφίες δημοσιεύονται εναντίον της Ακρόπολης και του Α. Πάλλη (Εικ. 3). Ισχυρίζονται ότι αυτή η προσπάθεια διακωμωδεί, βεβηλώνει και αλλοιώνει το νόημα του Ευαγγελίου. Η επικαιρότητα όμως απασχολείται από άλλα θέματα. Στις 22 Σεπτεμβρίου η δημοσίευση διακόπτεται, αλλά στις 30 του ίδιου μήνα συνεχίζεται. Η εφημερίδα δικαιολογεί τη διακοπή γράφοντας ότι αυτή συνέβη λόγω της προσωρινής διακοπής της συγκοινωνίας της Ελλάδας με την Ευρώπη. Σημειώνεται ότι ο Α. Πάλλης ζούσε στο εξωτερικό.

Εικ.3 Εφημερίδα "Καιροί" 30/9/1901

B΄ Ελληνικός αποικισμός

Εικ. 1 Προσωπείο του Αγαμέμνονα

Η παρακμή του μυκηναϊκού πολιτισμού (εικ. 1) συνοδεύτηκε από εκτεταμένες καταστροφές. Το μυκηναϊκό μεγαλείο αντικαθίσταται από ένα συνονθύλευμα μικρών κρατών με διαφορετικό βαθμό ευμάρειας και μεταναστευτικά ρεύματα δημιουργούν καινούργιους οικισμούς πέρα από τα όρια του τότε ελληνικού κόσμου. Η Κύπρος, οι Κυκλάδες, τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου και τα μικρασιατικά παράλια είναι οι βασικοί προορισμοί. Με εξαίρεση τη Μίλητο, οι άλλοι αποικισμοί στην περιοχή γίνονται μετά την πτώση της αυτοκρατορίας των Χετταίων (περί τα 1190 π.Χ.). Η παρακμή και η δημογραφική αραίωση είναι τα χαρακτηριστικά της εποχής. Η ηπειρωτική Ελλάδα έχασε μέχρι και τα τρία τέταρτα του πληθυσμού.

Κατά την πρώιμη γεωμετρική περίοδο (8^ος -7^ος αιώνας π.Χ.) παρατηρείται η επικράτηση της αγροτικής οικονομίας. Ο πληθυσμός αυξάνεται θεαματικά. Η εκτίμηση αυτή βασίζεται σε ταφικά κυρίως ευρήματα. Ο αρχαιολόγος I. Morris εισάγει την υπόθεση, ότι ίσως αυτή η αύξηση των τάφων δεν οφείλεται σε πληθυσμιακή αύξηση, αλλά στο δικαίωμα τάφου σε μεγαλύτερο τμήμα του πληθυσμού. Ωστόσο η πληθυσμιακή αύξηση τεκμηριώνεται και από άλλους δείκτες

Εικ. 2 Δελφοί

Δημιουργούνται μεγάλοι τόποι λατρείας (εικ. 2)  και αναπτύσσονται κάποια θρησκευτικά κέντρα, που μάλιστα, δεν έχουν μόνο τοπικό χαρακτήρα, αλλά είναι προσκυνήματα, τα οποία επισκέπτονται πιστοί από πολλές και μακρινές περιοχές. Παλαιοί τάφοι των «αρχαίων νεκρών» δέχονται θυσίες και αφιερώματα. Ίσως θεωρούνται οι παλαιοί ήρωες, και συνεπώς, με την λατρεία τους, οι τότε κάτοικοι θεμελιώνουν ιστορικά δικαιώματα πάνω στη γη. Η γραφή διαδίδεται στον πληθυσμό, το ελληνικό αλφάβητο υιοθετείται. Τα ελληνικά φύλλα απλώνονται. Ο αποικισμός των μικρασιατικών παραλίων οδηγεί στην επικράτηση του ελληνικού στοιχείου στην περιοχή. Ιωνικά κυρίως φύλλα ιδρύουν τον 8^ο αιώνα το «Πανιώνιον», μια θρησκευτική ένωση πόλεων, ενώ δωρικά ιδρύουν στο νοτιοανατολικό Αιγαίο το «Τριόπιον». Η κοινωνική οργάνωση αντανακλούσε και στην οικονομία, η οποία κινείτο γύρω από τον οίκο. Το εμπόριο βρίσκεται κυρίως στα χέρια των Φοινίκων, ενώ στους Έλληνες περιορίζεται στην ανεύρεση δούλων ή μεταλλευμάτων.

Δολοφονία Τελλίνι. Η Κατάληψη της Κέρκυρας απο τους Ιταλούς το 1923

Τον Αύγουστο του 1923 η Ελλάδα ζούσε στη σκιά της μικρασιατικής καταστροφής. Εγκατέλειπε οριστικά την μεγάλη ιδέα και προσπαθούσε να διαχειριστεί τη νέα πραγματικότητα.

Εικ. 1 Πρόσφυγες

1,5 εκατομύρια πρόσφυγες εγκαταστάθηκαν στην Ελλάδα, κυρίως σε καταυλισμούς γύρω από τα μεγάλα αστικά κέντρα . Από το 1920 μέχρι το 1928 το άθροισμα των 5 μεγαλύτερων πόλεων αντιπροσώπευε από το 12,6% του συνολικού πληθυσμού το 21,3%. Στη Θσσαλονίκη εγκαταστάθηκαν 170000. Άλλες 300000 στην Αθήνα και τον Πειραιά. Να σημειώσουμε εδώ ότι η Αθήνα το 1918 είχε 250000 πληθυσμό. (Εικ. 1,2)

Γράφει ο Γ. Θεοτοκάς: "Η ζωή κυλούσε θεότρελλη μεσα σε ένα πανδαιμόνιο, που ποτέ δεν το είχε ξαναδεί η μικρή και κοκέτα επαρχιώτικη πρωτεύουσα των παλαιών Αθηναίων αστών", ενώ ο Αμερικανός πρόεδρος της επιτροπής αποκατάστασης προσφύγων: "Όλα αυτά άλλαξαν από τη μια μέρα στην άλλη. Τώρα οι δρόμοι ήταν γεμάτοι καινούργια πρόσωπα. Περίεργες ελληνικές διάλεκτοι πολιορκούσαν το αυτί. Εξωτικές λαικές φορεσιές από τα βάθη της Μικράς Ασίας αιχμαλώτιζαν το μάτι. Τα πεζοδρόμια ήταν πλημμυρισμένα από κόσμο. Οι άλλοτε ευρύχωρες λεωφόροι ασφυκτιούσαν από κάρα προσφύγων γυρολόγων, οι οποίοι προσπαθούσαν να βγάλουν το ψωμί τους πουλώντας κομπολόγια".

Εικ. 2 Πρόσφυγες

Στις 24 Ιουλίου είχε υπογραφεί η Συνθήκη της Λωζάνης που έδινε τέλος στον ελληνοτουρκικό πόμεμο. Η Ελλάδα έπρεπε όχι απλά να αποχωριστεί τη μεγάλη Ιδέα που την συντρόφευε για σχεδόν 100 χρόνια, αλλά και να δεχτεί το οριστικό χάσιμο εδαφών όπου ο ελληνισμός είχε παρουσία χιλιάδων ετών. Γράφει η εφημερίδα "Έθνος" στις 29 Αυγούστου του 1923: "...είδε την ελληνικωτάτην Ιονίαν να ξαναγίνεται, ύστερα από τόσους αιώνες σκλαβιάς και παραδαρμού ελληνική χώρα πάλιν, και είδε την Θράκη να σπάει γενναίως τις αλυσίδες της, και είδε την κυανόλευκη να κυματίζει, τρισένδοξη, στις ακτές του Ευξείνου, και στα γαλανά της Ιονίας ακρογιάλια..... Αφού τα είδε αυτά και τα χάρηκε και πίστεψε πως το όνειρο μεταβλήθηκε σε πραγματικότητα για πάντα, αισθάνθηκε η ελληνική ψυχή τα φτερά της να μικραίνουν......Αγριότερη αφύπνιση δεν μπορούσε να περιμένει η ελληνική ψυχή, σε δοκιμασία σπαρακτικότερη ήταν αδύνατο να υποβληθεί". Η εφημερίδα "Πατρίς" γράφει την επομένη της συνθήκης: "...εις το πανεπιστημιακόν μέγαρον της ελβετικής πόλεως, εκυριάρχει, ό,τι αφορά ημάς, ο πένθιμος χαρακτήρας μιας κηδείας. Κηδείας των μεγάλων ελληνικών ονείρων, εις τα οποία έμειναν απαρασαλεύτως πισταί αι μακραί γενεαί του Έθνους και τα οποία επέπρωτο να ίδωμεν ημείς επί των ημερών μας πραγματοποιούμενα και συντριβόμενα..."

Η εξέγερση των φοιτητών του 1896

Από τη σύσταση του ελληνικού κράτους μετά την επανάσταση η επιθυμία τόσο για την ανάπτυξη του ίδιου του κράτους, όσο και η αποκατάσταση των Ελλήνων που ζούσαν στην Οθωμανική αυτοκρατορία είχαν δημιουργήσει ένα κλίμα συχνά πολωμένο. Στο τέλος το αιώνα τα επαναστατικά αποσχιστικά κινήματα τόσο στη Μακεδονία όσο και στην Κρήτη είχαν κορυφωθεί. Στο εσωτερικό η δράση της Εθνικής εταιρείας, μιας μυστικής οργάνωσης, επιζητούσε τη στρατιωτική λύση στο θέμα των αλλύτρωτων Ελλήνων. Η δύναμη αυτής της εταιρείας είχε λάβει τεράστιες διαστάσεις στη φαντασία των Ελλήνων, που ούτως ή άλλως είχαν συνηθίσει σε δράσεις τέτοιων μυστικών οργανώσεων. Η δράση ελληνικών επαναστατικών ομάδων στη Μακεδονία, αλλά και οι προστριβές Ελλήνων και Τούρκων στην Κρήτη εξίταραν τη διάθεση των Ελλήνων για πόλεμο. Από την άλλη πλευρά τα προβλήματα στον ελληνικό στρατό ήταν τεράστια και δύσκολα η Ελλάδα θα μπορούσε να αντιπαρατεθεί στην Τουρκία σε μια πολεμική αναμέτρηση. Ο ελληνοτουρκικός πόλεμος του 1897 φαινόταν αναπόφευκτος. 

Κι όμως, λίγους μήνες πριν το ξέσπασμά του, η ελληνική κοινωνία αν και τον πόλεμο μπορούσε να προβλέψει, αλλά και την στρατιωτική καχεξία του κράτους γνώριζε, συγκλονίστηκε από ένα φοιτητικό κίνημα που ξεκίνησε από μια αφορμή ήσσονος σημασίας και.που τελικά άφησε πίσω του ένα νεκρό, δεκάδες τραυματίες και μια  χώρα αποπροσανατολισμένη από τα μείζονα εθνικά προβλήματα. 

Εικ.1  Εφημερίδα Αθήνα 28/4/1836

Το πανεπιστήμιο Αθηνών ιδρύθηκε στις 14 Απριλίου του 1837 με 4 σχολές: Τη Θεολογική, την Ιατρική, τη Φιλοσοφική (περιείχε ως τμήμα τη Φυσικομαθηματική) και τη Νομική. Στεγάστηκε αρχικά στην οικία του αρχιτέκτονα Σ. Κλεάνθη και άρχισε τη λειτουργία του στις 3 Μαΐου του ίδιου έτους.  Ταυτόχρονα όμως εμφανίστηκαν και τα πρώτα παράπονα (Εικ.1).
 Από το 1841 το πανεπιστήμιο μεταφέρεται στο κτίριο της οδού Πανεπιστημίου που σχεδιάστηκε από το δανό αρχιτέκτονα Κ. Χάνσεν. 

Εικ.2 Πανεπιστήμιο Αθηνών

Το φοιτητικό κίνημα ήταν πολύ δραστήριο σε όλη την Ευρώπη (Εικ.3-4). Η καθηγητική αυθεντία συγκρουόταν με τον φοιτητικό δυναμισμό. Επιπλέον η φοιτητική νεολαία παρείχε το γόνιμο εκείνο έδαφος στο οποίο θα μπορούσαν να βλαστήσουν διάφορα κοινωνικά και πολιτικά κινήματα. Και ο ελληνικός φοιτητόκοσμος αποτελούσε ένα ζωντανό τμήμα της κοινωνίας, τόσο ζωντανό ώστε το Δεκέμβριο του 1896 να ξεκινήσει μια πρωτοφανής ενδοπανεπιστημιακή ανταρσία που μονοπώλησε το ενδιαφέρον για περισσότερο από ένα μήνα.

Εικ.4  Εφημερίδα Πρωία 24/12/1896

 

Εικ.3  Εφημερίδα Άστυ 24/12/1896

Εικ.5  Εφημερίδα Καιροί 24/12/1896

Εκείνο το Δεκέμβριο η κατάσταση ήταν αρκετά τεταμένη στην Ελλάδα. Εκτός από τα  επαναστατικά κινήματα στη Μακεδονία και στην Κρήτη, σε πολλά σημεία της χώρας είχαν συμβεί καταστροφικές πλημμύρες, οι αστυφύλακες έχαναν τα 2/7 του μισθού τους και διαδήλωναν, οι εμποροϋπάλληλοι απεργούσαν, οι δάσκαλοι ήταν απλήρωτοι για δύο μήνες (Εικ.5). Τα θέματα των εξοπλισμών, η δράση των Νεότουρκων στην Οθωμανική αυτοκρατορία και άλλα θέματα γέμιζαν τις στήλες των εφημερίδων. Οι μέρες των Χριστουγέννων έδωσαν έναν εορταστικό ρυθμό, αλλά αμέσως μετά τις γιορτές οι εξελίξεις άρχισαν να καταλαμβάνουν ολοένα και μεγαλύτερο χώρο στην ενημέρωση των Ελλήνων.